Depresja po 60. roku życia

Ile osób choruje i dlaczego tak trudno rozpoznać depresję w starszym wieku? (więcej…)

autorki: Izabela Cymer, Ewa Drop, Stowarzyszenie Syntonia 11.03.2020
FacebookTwitterEmail

Ile osób choruje i dlaczego tak trudno rozpoznać depresję w starszym wieku?

W grupie osób starszych obserwuje się znaczny odsetek występowania depresji jako jednego z głównych problemów zdrowotnych. Ocenia się, że w populacji ogólnej ciężkie zaburzenia depresyjne występują u około 2% osób po 65 roku życia, a od 8 do 15% osób starszych spełnia kryteria zaburzeń depresyjnych. Badania Polsenior (2011) wskazują wartości przekraczające 32% w grupie wiekowej 65-79 lat i 40% wśród kobiet powyżej 80 lat. Co więcej, przyjmuje się, że zdiagnozowanych jest zaledwie 25% przypadków, a depresja nierozpoznana pozostaje nieleczona.

Wyjaśnienie przyczyny takiego stanu rzeczy wiąże się zarówno z niską świadomością i niedostateczną wiedzą na temat tej choroby w obrębie pokolenia, jak również z przypisywaniem jej objawów naturalnemu procesowi starzenia się lub demencji. Warto zaznaczyć, że różnicowanie zaburzeń demencyjnych i depresyjnych jest niezwykle trudne, także dla specjalistów. Pogłębiające się nieprawidłowości w funkcjonowaniu pamięci mogą bowiem przypominać niektóre objawy depresji, jak również depresja może być postrzegana jako demencja (pseudootępienie) i pozostać niezauważona.

Trudności w rozpoznaniu depresji w wieku podeszłym związane są także ze zmianami psychofizycznymi starzejącego się organizmu i nakładania się tzw. wielkich zespołów geriatrycznych i chorób cywilizacyjnych (cukrzyca, nadciśnienie, choroba wieńcowa), które są czynnikiem ryzyka pojawienia się epizodu depresyjnego. Ponadto nieleczona depresja staje się czynnikiem ryzyka rozwoju wspomnianych schorzeń. Znaczącymi predyktorami, czyli czynnikami pozwalającymi na przewidywanie wystąpienia depresji, są także zespoły bólowe (m.in. bóle głowy, mięśni, stawów), jak również niektóre leki (np. przeciwnadciśnieniowe, przeciwcukrzycowe, steroidy). Przyczyną powstawania zaburzeń nastroju są także zdarzenia i sytuacje ściśle związane z późnym okresem życia, takie jak: osamotnienie, emerytura, syndrom pustego gniazda, śmierć bliskich, oraz sam proces starzenia się ośrodkowego układu nerwowego, w tym mózgu.

Co powinno zaniepokoić?

Przede wszystkim pojawienie się podstawowych objawów, takich  jak: smutek, brak radości życia, mniejsza zdolność do odczuwania przyjemności, zobojętnienie, zmęczenie, utrata zainteresowania otoczeniem.

Warto jednak pamiętać, że osoby starsze chorujące na depresję mogą być nie tylko apatyczne, pozbawione energii i przygnębione, lecz także – co mniej oczywiste – drażliwe, nerwowe, wybuchowe czy niestabilne emocjonalnie.

Trudności w rozpoznawaniu innych oznak depresji u osoby starszej zwiększa ich niespecyficzność i podobieństwo do następstw procesu starzenia się, np.:

  • niechęć do jedzenia lub nadmierny apetyt (spadek lub wzrost wagi),
  • nadmierna senność lub trudności z utrzymaniem ciągłości snu i bezsenność,
  • skłonność do płaczu,
  • wycofywanie się z kontaktów,
  • trudności w podejmowaniu decyzji (nawet prostych i oczywistych),
  • szybkie męczenie się,
  • lęk i ogólny niepokój,
  • trudności w skupieniu uwagi i osłabienie pamięci,
  • bóle głowy, pleców itp.
  • niechęć do czynności higienicznych,
  • nasilenie objawów w godzinach przedpołudniowych.

Odczuwanie dojmującej wewnętrznej pustki przez osobę chorą, myśli o śmierci czy planowanie samobójstwa pozostaje niestety poza wglądem otoczenia.

Warto podkreślić, że charakterystyczne dla depresji wieku podeszłego jest mniejsze nasilenie tzw. objawów osiowych – podstawowych. Osoby starsze częściej zgłaszają różne dolegliwości somatyczne np. różnorodne bóle, problemy z układem pokarmowym, zaostrzenie choroby wieńcowej (w tym zwiększoną duszność), świąd, problemy ze snem, zespół niespokojnych nóg, spowolnienie lub nadmierne pobudzenie psychoruchowe, a także zaburzenia funkcji poznawczych. Możemy mieć wówczas do czynienia z tzw. depresją maskowaną, atypową, której objawy sprawiają, że rodziny i lekarze często szukają źródła problemów zupełnie gdzie indziej.

Co wywołuje depresję?

Przyczyny depresji nie są nadal dostatecznie poznane, a indywidualne drogi do depresji mogą się bardzo różnić.

Chorobę można klasyfikować ze względu na jej etiologię, nasilenie i cechy. Tradycyjny, uproszczony podział wyróżnia dwie kategorie czynników prowadzących do depresji – egzogenne i endogenne. Trudno jednak jednoznacznie je wyodrębnić.

Depresję egzogenną (reaktywną) wywołują czynniki zewnętrzne, związane ze sposobem reagowania na sytuacje stresowe takie jak: śmierć bliskiej osoby, niepowodzenia, konflikty, problemy zdrowotne itp. Okres schyłku życia zazwyczaj przepełniają wydarzenia związane z utratami i chorobą. Dołącza do nich poczucie opuszczenia i osamotnienia wynikające z usamodzielnienia się dzieci i wnuków, zakończenia aktywności zawodowej, lęk przed zależnością i niepełnosprawnością, odchodzeniem i śmiercią. Częste dolegliwości somatyczne i obawy związane z problemami z pamięcią dodatkowo nasilają ryzyko depresji.

Depresja endogenna (biologiczna) pochodząca z „wnętrza organizmu”, spowodowana jest zachwianiem równowagi neuroprzekaźników (serotonina, dopamina, noradrenalina) mających wpływ na funkcjonowanie mózgu. Może towarzyszyć chorobom: neurologicznym, metabolicznym, hormonalnym, nowotworowym, zaburzeniom psychicznym, uzależnieniom lub pojawić się w następstwie zabiegów chirurgicznych i stosowania niektórych leków.

Zarówno depresja endogenna, jak i egzogenna niekiedy ukrywa się za maskami innych objawów.

Jak leczyć depresję?

Depresja jest chorobą, którą można i należy leczyć.

Jeśli objawy depresji utrzymują się przez 2–4 tygodnie, niezależnie od wywołujących je przyczyn, wskazana jest konsultacja medyczna.

W leczeniu depresji w wieku podeszłym poza farmakoterapią stosuje się psychoterapię oraz udziela wsparcia społecznego. Najlepiej, jeśli osoba w podeszłym wieku leczy się u lekarza psychiatry, który ustali leczenie i dobierze odpowiednie dawki leków.

Leczenie może prowadzić także lekarz geriatra, neurolog lub lekarz rodzinny. Warto też pamiętać, że psychoterapia osób starszych ma zwykle na celu pomoc w uporządkowaniu rytmu dnia, zaplanowania drobnych aktywności, poprawę higieny snu oraz stworzenie bezpiecznej przestrzeni do rozmowy o cierpieniu w chorobie, podtrzymywanie nadziei na wyzdrowienie, a także wzmacnianie poczucia własnej wartości.

Depresja w wieku podeszłym ma swoją odmienną charakterystykę i wymaga szczególnie uważnego potraktowania. Chociaż przyczyna leży w mózgu, to jest ona chorobą, ogólnoustrojową, w czasie której często pogarszają się inne dolegliwości. Rozpoznanie i umiejętne leczenie depresji nie tylko przynosi ulgę chorym, ale także przedłuża im życie.

 


Źródła:

Joanna Wilkowska, Zastosowanie terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu geriatrycznych pacjentów depresyjnych, „Psychiatria” tom 3, nr 2, 70–73.

Wojciech Rachel, Agnieszka Turkot, Psychoterapia pacjentów depresyjnych w starszym wieku na psychogeriatrycznym oddziale stacjonarnym i dziennym, „Psychoterapia” 4 (171) 2014.

Karolina Filipska i in., Zaburzenia depresyjne u osób w podeszłym wieku- przegląd literatury, „GERONTOLOGIA POLSKA 2015”, 4, 165-00.

Elżbieta Trypka, Jak skutecznie radzić sobie z depresją i zaburzeniami psychicznymi w wieku senioralnym, „Przywrócić radość życia” 2010.

Sylwia Kałucka, Cechy depresji w wieku podeszłym- etiologia, rozpoznawanie i leczenie, „GERIATRIA” 2014; 8: 240-247.

autorki: Izabela Cymer, Ewa Drop, Stowarzyszenie Syntonia
Ogólna ocena:
0
ilość ocen: 0

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.