Grypa – jak przebiega u osób starszych?

Jesienią każdego roku zadajemy sobie pytanie, czy znowu czeka nas epidemia grypy z nasileniem w pierwszych trzech miesiącach roku. A zatem czy i jak się do niej przygotować: zaszczepić się czy może nie? Zdania nawet wśród lekarzy bywają podzielone. (więcej…)

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog 18.10.2019
FacebookTwitterGoogle+Email

Nasze rozważania będą dotyczyły środowisk pozaszpitalnych, tzn. nie będziemy rozważać grypy jako zakażenia wewnątrzszpitalnego, obejmującego chorych hospitalizowanych i personel.

Grypa jest zakaźną, ostrą chorobą układu oddechowego, obejmującą epidemicznie całą populację, niezależnie od wieku (wśród chorujących jest 20-30% dzieci i 5-10% dorosłych), o zróżnicowanym nasileniu – od przebiegu bezobjawowego do śmiertelnej niewydolności oddechowej.

Objawy kliniczne 

Grypa rozpoczyna się jako ostra choroba gorączkowa (powyżej 39 st. C – najwyższa u najmłodszych dzieci) z objawami towarzyszącymi, takimi jak złe samopoczucie, dreszcze, osłabienie głowy, bóle stawowo-mięśniowe, suchy kaszel, zapalenie gardła, czasem zapalenie oskrzeli. U małych dzieci mogą dominować objawy ze strony mózgu, drgawki.

Statystyki zachorowań

Grypa bywa najgroźniejsza dla osób z tzw. grup ryzyka, u których zachorowanie poważnie zagraża zdrowiu, a nawet życiu i to właśnie te osoby odnoszą największe korzyści ze szczepień. Są to seniorzy (osoby po 65. roku życia chorują trzykrotnie częściej), niemowlęta (do 6. miesiąca życia – z możliwością rozwoju sepsy), małe dzieci (do 5. roku życia – a szczepionych jest tylko 1%), kobiety w ciąży, osoby chorujące na przewlekłe choroby, takie jak cukrzyca (z ryzykiem rozwoju dysregulacji metabolicznej, powikłań sercowo-naczyniowych), na choroby płuc, choroby neurologiczne, hematologiczne, na choroby wątroby, nerek i w stanie skrajnej otyłości (BMI>40).

Liczba zachorowań w Polsce w sezonie 2018/2019 wyniosła ponad 4,6 mln osób, w tym 2 mln dzieci i młodzieży do 15. roku życia, hospitalizacji wymagało 17,5 tys., a zmarło 150 osób (dla porównania w roku 2014/2015 odpowiednio: zachorowało 3,7 mln, wymagało hospitalizacji 12,2 tys., zmarło 11 osób). W omawianym sezonie zaszczepiło się przeciwko grypie tylko 3,9% populacji, najpewniej z powodu niewydolności systemu opieki medycznej. Obecnie planuje się włączenie w akcję szczepień wyszkolone pielęgniarki (do diagnozowania i kwalifikowania) farmaceutów w aptekach i lekarzy prywatnych gabinetów.

Jak zapobiegać? Szczepić!

Dla poprawy tej sytuacji eksperci ds. grypy (Flu Forum) wskazali na konieczność bezpłatnego szczepienia osób 75+, podobnie jak i kobiet w ciąży (co zapobiega w okresie prenatalnym rozwojowi wad wrodzonych i wewnątrzłonowemu obumarciu płodu).

Aby ustrzec się przed zachorowaniem, złagodzić przebieg choroby i zapobiec powikłaniom należy zatem zaszczepić się szczepionką przeciwko grypie. Grypa jest chorobą wirusową. Wirus grypy corocznie mutuje tj. modyfikuje swoją strukturę antygenową, co stanowi wyzwanie dla układu odpornościowego człowieka, który musi od nowa uczyć się produkcji przeciwciał tak, aby dostosować ich budowę do aktualnego wirusa tzn. aby szczepionki były skuteczne. Stąd też szczepionki przeciw grypie muszą mieć skład antygenowy aktualny na nadchodzący sezon. W tym roku pojawiła się potrzeba precyzyjnej analizy szczepów wirusa A/H3N2 i dlatego proces produkcji szczepionek wydłużył się, a szczepionki pojawiły się w drugiej połowie września. Może to niekorzystnie wpłynąć na dostępność i skumulowanie liczby chętnych, a więc zmniejszyć tzw. wyszczepialność.

Objawy kliniczne grypy są zazwyczaj dość charakterystyczne i nie wymagają diagnostyki bardziej zaawansowanej (laboratoryjnej). Diagnozowanie z zastosowaniem szczegółowych metod w czasie epidemii grypy ma szczególną wartość w silnym podejrzeniu zakażenia u osób z grup ryzyka, u których leczenie przyczynowe ma zasadnicze znaczenie dla uniknięcia powikłań. Wówczas konieczne jest wczesne rozpoczęcie leczenia przeciwwirusowego.

Badania laboratoryjne

Diagnostyka laboratoryjna grypy jest istotna także w różnicowaniu z chorobami wymagającymi antybiotykoterapii, w przypadku problemów z ustaleniem etiologii, podejrzeń zakażenia bakterią, możliwości rozwoju sepsy (szczególnie u niemowląt), jak również dla najlepszej jakości opieki i ekonomizacji usług medycznych.

Wśród badań laboratoryjnych istotną rolę w różnicowaniu odgrywa morfologia krwi obwodowej, oznaczenie CRP i prokalcytoniny. W infekcji wirusowej widzimy leukopenię z limfocytozą (zmniejszenie liczby leukocytów przy podwyższeniu ich frakcji – limfocytów), prawidłowe lub mierne podwyższenie CRP (białko zapalne) oraz prokalcytoniny. Wyjątkowo niezbędne jest wykonanie prześwietlenia klatki piersiowej, dla ewentualnego wykrycia zapalenia płuc.

Czas potrzebny do wykrycia wirusa grypy laboratoryjną metodą hodowli komórkowej to 2-14 dni. Materiał (wymaz z gardła lub popłuczyny oskrzelowo-płucne) pobiera się od osoby z podejrzeniem na 5 dni od wystąpienia objawów. Korzystniejsze są tzw. szybkie testy, oparte na zasadzie wykrywania antygenów białek wirusowych przez swoiste przeciwciała (czas 10-30minut, czułość 70-90% u dzieci, 40-60% u dorosłych). Do innych metod należą testy immunofluorescencyjne, wykrywanie kwasu nukleinowego (metoda PCR – amplifikacji DNA – dla różnicowania typów i podtypów wirusa, a także pochodzenia odzwierzęcego – od ptaków i świń). Jednak trzeba uwzględniać możliwość wyników fałszywie ujemnych.

Postępy w profilaktyce nie zmniejszyły znaczenia grypy jako problemu globalnego. Jej wczesne rozpoznanie ma znaczenie epidemiologiczne dla zdrowia publicznego, ale szczególnie osobnicze – dla osób z grup podwyższonego ryzyka i większych zbiorowisk (DPS, koszary etc.). Podstawę dla rozpoznania stanowią opisane powyżej dość typowe objawy kliniczne, jednak w uzasadnionych przypadkach niezbędne jest wykonanie diagnostycznych badań laboratoryjnych. Szczególnie wówczas gdy w diagnozie różnicowej należy także brać pod uwagę zakażenie bakteryjne, wymagające innego leczenia (antybiotykoterapia).

Czy senior powinien się zaszczepić?

Odnośnie szczepienia tzw. „zdrowych” osób starszych, korzyści przewyższają ewentualne ujemne strony, jednak konieczna jest indywidualna kwalifikacja do podania szczepionki. Jak wiemy, epidemia nie dotyka wszystkich, a osoby o największej odporności nieswoistej nie chorują lub przebieg infekcji jest łagodny. Odporność nieswoistą zdobywamy w znacznej mierze poprzez prowadzenie prozdrowotnego stylu życia, na co składa się właściwe odżywianie (witaminy, białka), systematyczna aktywność fizyczna, właściwy wypoczynek i „zarządzanie” emocjami. Zatem jeśli jesteśmy osobami świadomie dbającymi o siebie, wcale nie musimy zachorować podczas epidemii grypy!

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog
Ogólna ocena:
0
ilość ocen: 0

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.