Potrzeby i lęki osób starszych

Starzenie się to proces, któremu towarzyszą zmiany zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej. W aspekcie psychologicznym warto zwrócić uwagę na odrębną specyfikę odczuwanych przez osoby starsze potrzeb oraz lęków, które wiążą się z okresem starości. Zrozumienie tych aspektów jest podstawą w kontaktach i w opiece nad tą grupą wiekową. (więcej…)

autorki: Izabela Cymer, Ewa Drop, Stowarzyszenie Syntonia 13.05.2020
FacebookTwitterEmail

Należy zauważyć, że piramida potrzeb zaproponowana przez Maslowa jest modelem, który ujmuje ludzkie potrzeby niezależnie od wieku. Wszyscy mamy takie same potrzeby, a to co się zmienia wraz z upływem lat to tylko sposób i źródło ich zaspokajania.

U osób starszych obserwujemy następujące zmiany ww. zakresie:

potrzeby fizjologiczne

Zmniejszona jest wydolność organizmu, a zatem starszy organizm będzie potrzebował:

  • bardziej komfortowych warunków przebywania (np. odpowiednia temperatura, przestrzeń dostosowana do niedomagań),
  • więcej odpoczynku oraz częstszych przerw w aktywności,
  • bardziej zróżnicowanej i inaczej zbilansowanej diety, m.in. dlatego, że z wiekiem gorzej przyswajane są składniki odżywcze,
  • odpowiedniego nawodnienia – pomimo dużej niechęci osób starszych do picia, należy pamiętać o przyjmowaniu odpowiedniej ilości płynów; zaniedbanie w tej sferze może doprowadzić bardzo szybko do znacznego pogorszenia stanu psychofizycznego i do wystąpienia tzw. zespołu majaczeniowego.

W obszarze potrzeb fizjologicznych, lęki osób starszych będą związane głównie z koniecznością częstszego korzystania z toalety, a co zatem idzie pojawić się mogą większe obawy i niechęć do wychodzenia z domu, kontaktów towarzyskich, próbowania nowych potraw. U niektórych osób mogą także w okresie starości powracać lęki związane z głodem, którego doświadczyli w przeszłości. Nie krytykujmy więc jeśli ktoś np. nosi w kieszeni skórkę od chleba.

potrzeby bezpieczeństwa

Z wiekiem bardzo spada poczucie bezpieczeństwa, wiąże się to, podobnie jak w sferze potrzeb fizjologicznych, z faktem pogarszania się kondycji fizycznej, spadkiem sił,  częstszymi chorobami. Nie bez znaczenia pozostaje tutaj także osłabienie systemu nerwowego i mechanizmów obronnych ludzkiej psychiki, dlatego osoby starsze gorzej będą sobie radziły z niepewnością czy perspektywą przyszłości. Utrata poczucia bezpieczeństwa będzie także wiązała się z lękiem przed upadkiem, chorobą, zasłabnięciem, pozostaniem samemu. Sposobem na przywrócenie równowagi będzie trzymanie się swoich przyzwyczajeń, niechęć do zmian. Rutyna i nawyki będą przywracać poczucie stabilizacji. Potrzeba bezpieczeństwa będzie związana tutaj także z dużą potrzebą obecności innych osób.

potrzeby przynależności

To chęć kontaktu z innymi, poczucia bycia częścią jakiejś większej całości, świadomość, że nie jest się samemu, że ma się korzenie, ale także wsparcie. Z wiekiem coraz trudniej zaspokoić tę potrzebę: odchodzą najbliżsi koledzy, a dzieci i wnuki mają mało czasu na kontakt. Także przejście na emeryturę – zmiana roli społecznej i zaawansowany wiek generować będą mniejsze możliwości spotkań z innymi. Dlatego lęk przed wszechogarniającą samotnością łagodzić będzie modlitwa, przynależność do grupy religijnej, korespondencja z firmami, które oferują jakieś produkty, rozmowy przez telefon z akwizytorami, wizyty w przychodniach. Dla otoczenia takie zachowania są często niezrozumiałe, ale z perspektywy osoby starszej są dostępnymi źródłami zaspokojenia potrzeby przynależności i uniknięcia frustracji. Z wiekiem człowiek jest odcinany od znanych sobie dotąd sposobów zaspokojenia potrzeb. Dlatego musi sięgnąć po inne, które w obliczu postępujących zmian są osiągalne.

potrzeby szacunku, uznania i przydatności

To potrzeby, które w sposób szczególny manifestują się w okresie starości. Wiąże się to głównie ze zmianą ról, jakie do tej pory pełniła osoba będąca w sile wieku i tak np. w związku z przejściem na emeryturę staje się ona głównie biorcą, a nie dawcą, traci status społeczny i ekonomiczny. W dobie komputeryzacji i Internetu wiedza, którą posiadały i za którą były cenione staje się nieaktualna. Dlatego osoby starsze często czują się nieprzydatne, a kiedy dochodzi do tego utrata siły i niemożność pomocy dzieciom czy wnukom poczucie własnej wartości spada, a potrzeba uznania, docenienia jest w minimalnym stopniu zaspokajana. Część osób wejdzie także w rolę podopiecznego, nie będzie to oznaczać utraty godności, ale trudniej będzie zaspokoić potrzebę szacunku i uznania. By poczuć uznanie, osoby starsze często nie zgadzają się na propozycje np. ze strony opiekunów, rodziny. Dzieje się tak nie dlatego, że chcą zrobić na złość, ale dlatego, że chcą one zachować swoją integralność, poczucie samostanowienia. Nie można więc zapomnieć w kontakcie z nimi o zapewnieniu możliwości decydowania o sobie i uwzględnieniu ich wyborów.

potrzeby rozwoju, samorealizacji

Z wiekiem ta potrzeba „nie ginie”, jeśli siły na to pozwalają osoby starsze kontynuują swoje hobby z młodości lub rozwijają upodobania, na które kiedyś nie miały czasu lub ich sytuacja życiowa nie pozwalała na ich realizację. Sposobem na zaspokojenie tej potrzeby u osób, które nie mają pasji, może być tendencja do kierowania czyimś życiem, narzucania swojego zdania, dawanie rad i odmowa współpracy.

Trudności w zaspokajaniu potrzeb wiążą się z wieloma lękami, które towarzyszą starzeniu. Dominować może wtedy lęk przed:

  • śmiercią,
  • utratą samodzielności,
  • upadkiem i chorobą,
  • samotnością,
  • porażką, nie poradzeniem sobie,
  • zmianą, nowością,
  • Monotonią,
  • byciem ciężarem,
  • byciem na „cudzej łasce”, czyli odebraniem możliwości decydowania.

W kontaktach z osobami starszymi ważna jest świadomość zarówno potrzeb, jak i lęków, które może przeżywać starzejący się człowiek. Zrozumienie tych aspektów pomoże w budowaniu lepszych relacji i poprawie jakości opieki.

 


Źródła:

Joanna Rymaszewska, Aldona Szmigiel „Potrzeby osób w starszym wieku – definicje i narzędzia oceny” PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2008;5(2): 95-104.

Potrzeby osób starszych w zakresie opieki zdrowotnej – konteksty, 2016 Uniwersytet Medyczny w Lublinie. Artykuł jest udostępniony w systemie Open Access na podstawie licencji otwartej Creative Commons (CC-BY-NC-ND).

Artur Fabiś, Aleksandra Błachnio EXLIBRIS Biblioteka Gerontologii Społecznej 1(9)/2015.

autorki: Izabela Cymer, Ewa Drop, Stowarzyszenie Syntonia
Ogólna ocena:
5
ilość ocen: 2

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.