Senior otyły, ale niedożywiony?

W miarę upływu lat jedzenie zazwyczaj staje się dla człowieka coraz ważniejszym aspektem życia i nie służy tylko zaspokojeniu głodu. Zastępuje ono inne, utracone aktywności, dostarcza radości, koi ból egzystencji… Niewielu ludzi ma świadomość, że prawidłowy sposób odżywiania nie tylko sprzyja utrzymaniu dobrego zdrowia, zapobiegając rozwojowi wielu chorób (tzw. dietoprofilaktyka), ale również jest elementem leczenia (tzw. dietoterapia). (więcej…)

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog 24.04.2019
FacebookTwitterGoogle+Email

Jemy nie tylko wówczas, gdy odczuwamy głód, ale często będąc już sytymi. Spożywamy potrawy zakazane, mimo że cierpimy, popełniając w ten sposób błędy żywieniowe. Skład naszego pożywienia (diety) jest często przypadkowy, nie kierujemy się wiedzą, która pozwala nam we właściwy sposób komponować nasze posiłki – „dla zdrowia a nie dla choroby”. Jeśli mamy nadwagę lub jesteśmy otyli, nie podejrzewamy, że możemy równocześnie być niedożywieni – paradoks? Jednak tzw. niedożywienie jakościowe jest powszechnym zjawiskiem wśród osób starszych o prawidłowej lub podwyższonej masie ciała.

Raport NIK z 2018 roku podaje, że większość seniorów jest niedożywionych jakościowo, co oznacza, że stosowana przez nich dieta nie zaspokaja potrzeb organizmu. Jest zbyt bogato energetyczna – prowadzi do tycia, lecz nie zawiera wystarczającej ilości niezbędnych składników odżywczych: białek (aminokwasów), witamin, soli mineralnych i nienasyconych kwasów tłuszczowych, a także płynów obojętnych. Jemy więc za dużo, ale nie to, co jeść powinniśmy. Tyjemy, zamiast cieszyć się zdrowiem.

Ile powinien ważyć senior?

Wskaźnik masy ciała (BMI) obliczany w oparciu o wagę i wzrost podaje inne zalecane wartości dla osób po 60. roku życia. Zakres wartości 25-29 (a więc nadwaga dla młodszych osób) jest u seniorów uważany za normę. Również zbyt radykalne odchudzanie – szczególnie niezalecane u osób starszych – w niewielkim stopniu wpływa na poprawę w chorobie nadciśnieniowej czy dyslipidemii, a może skutkować rozwojem niepożądanych patologii. Zalecane u młodszych osób zwiększenie aktywności fizycznej, często nie może być stosowane u seniorów ze względu na współistniejące choroby układu krążenia czy stawów. Jednak w świetle nowych badań istotniejszy niż BMI – opartym na rzeczywistej masie ciała i wzroście – jest sposób odkładania tłuszczu, czyli typ sylwetki.

Otóż sylwetka nazywana „jabłkiem”, świadcząca o gromadzeniu się tłuszczu wewnątrzbrzusznie (otyłość brzuszna, częstsza u mężczyzn) jest powiązana z zaburzeniami przemiany materii (tłuszczów, węglowodanów) i promuje rozwój miażdżycy tętnic z powikłaniami narządowymi (zawał serca, udar mózgu, uszkodzenie siatkówki, nerek i in.). Przyczyną rozwoju tego stanu jest wspomniana niewłaściwa dieta (bogata w tłuszcze zwierzęce i cukry) oraz niedostatek aktywności fizycznej, a także stresory psychospołeczne („wyścig szczurów”). Równocześnie pojawiają się objawy niedożywienia (głodu) jakościowego: zmniejszenie masy mięśniowej i kostnej, białek ustrojowych – odpornościowych (podatność na zachorowania) i transportowych (m.in. obrzęki), obniżenie nastroju. Objawy te tworzą tzw. zespół słabości (kruchości). Senior słabnie, traci sprawność fizyczną, umysłową, traci samodzielność, wymaga wsparcia, pomocy, a w końcu – opieki. Taka przewlekła sytuacja opiekuńcza obciąża rodzinę i społeczeństwo, pogarszając jednocześnie jakość życia osoby starszej.

Czy niedożywienie jakościowe można rozpoznać?

Rozpoznanie stanu niedożywienia (jakościowego) przy równocześnie istniejącej nadwadze czy otyłości rodzi trudności i często kończy się niepowodzeniem. Problem nie ustaje, a leczenie jest coraz trudniejsze. I tu należy postawić pytanie: czy na etapie wizyty u lekarza pierwszego kontaktu istnieje możliwość rozpoznania takiego stanu? Kiedy nasz pacjent – senior mający nadwagę czy nawet otyły (szczególnie o sylwetce typu „jabłko”) – może równocześnie cierpieć na niedożywienie jakościowe, zwane niedożywieniem białkowo-energetycznym (PEU – Protein Energy Undernutrition)?

Wcześniej wspomnieliśmy o objawach podmiotowych (skargi pacjenta – wywiad kliniczny), do których należy: mniejsza wydolność wysiłku fizycznego, zmniejszenie siły mięśniowej (osłabienie, męczliwość; sarkopenia), większa łamliwość kości (upadek z tzw. wysokości ciała skutkuje złamaniem; osteoporoza), podatność na choroby infekcyjne tzw. sezonowe (grypa), infekcje dróg moczowych, obniżone samopoczucie (dystymia, depresja), niekiedy obrzęki podudzi, wolniejsze gojenie się uszkodzeń skóry, śluzówek, grzybice (częste również w nierozpoznanej cukrzycy typu 2, pogorszenie stanu włosów, paznokci, niektóre rodzaje nowotworów. Skierowanie seniora na proste badania, takie jak morfologia krwi obwodowej z rozmazem, oznaczenie albumin w surowicy, profilu lipidów, wreszcie – bardziej specjalistyczne, ale na ogół dostępne – określenie tzw. składu ciała (tłuszczowa i pozatłuszczowa masa ciała metodą bioimpedancji), pozwalają na rozpoznanie.

Pierwsze kroki do rozpoznania problemu „otyły-niedożywiony”

Trzy proste wskaźniki biochemiczne: obniżenie limfocytów krwi poniżej 1500 (w rutynowym badaniu morfologii krwi obwodowej), obniżenie albumin poniżej 3,2 mg/dl oraz obniżony cholesterol całkowity u osób, które nie są leczone lekami hipolipemizujacymi, potwierdza rozpoznanie niedożywienia jakościowego. Zmusza to lekarza do przeprowadzenia dokładnego wywiadu, aby dojść przyczyn takiego stanu, wykonania wywiadu żywieniowego, najprostszych pomiarów ciała (wzrost, ciężar, obwody) i pozwala podjąć spersonalizowaną interwencję żywieniową, poprzedzoną edukacja żywieniową.

Dla ustalenia indywidualnej diety, poza wyżej zamieszczonymi informacjami, należy zorientować się w możliwościach finansowych seniora, jego preferencjach smakowych, a także w sytuacji rodzinnej, socjalnej (czy mieszka samotnie, z partnerem czy rodziną, kto służy mu pomocą w codziennych czynnościach, takich jak zakupy, przyrządzanie posiłków). Dopiero wówczas będzie można sporządzić właściwy plan, zalecenia żywieniowe, zarówno w profilaktyce chorób starszego wieku, jak i dietoterapii, właśnie dla seniora niedożywionego (jakościowo). Zasady właściwego żywienia osób starszych będą tematem innego artykułu.

ZAPAMIĘTAJ:

Osoba otyła może również być niedożywiona!

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog
Ogólna ocena:
5
ilość ocen: 1

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.