Sprawność funkcjonalna jamy ustnej a zdrowie – gerontostomatologia

Sposób żywienia jest jednym z filarów zdrowego stylu życia, który warunkuje stan zdrowia. Aby zdrowo się odżywiać, trzeba posiadać wiedzę, umiejętności i kompetencje dotyczące układania i realizowania jadłospisów. Muszą być one dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego i uwzględniać wiek, stan zdrowia, aktywność życiową i kilka innych uwarunkowań. (więcej…)

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog 29.08.2019
FacebookTwitterGoogle+Email

Tzw. spersonalizowana dieta powinna być właściwie zbilansowana – ilościowo (pod względem energii, czyli kalorii) i jakościowo (pod względem składników pokarmowych). Wszystko po to, by dostarczyć organizmowi, we wszystkich jego okresach życia, produktów odżywczych niezbędnych do wzrostu, regeneracji komórek oraz syntezy związków dla potrzeb funkcjonowania ciała (hormony, enzymy, neuroprzekaźniki, białka transportowe, odpornościowe i inne). Sposób żywienia nie spełniający tych warunków grozi niedożywieniem – z wszelkimi jego konsekwencjami.

Przyczyn niezbilansowanego żywienia jest wiele – złe warunki ekonomiczne, socjalne (ubóstwo, samotność), istnienie przewlekłych chorób ogólnoustrojowych: somatycznych i psychicznych, afektywnych, stosowanie w chorobach terapii farmakologicznej (np. w onkologii  radio- lub chemioterapii). Niedobory jakościowe mogą wynikać ze zmienionych preferencji smakowych (co jest częste u osób starszych), zaburzeń sensorycznych (starzenia się zmysłu smaku) lub jadłowstrętu, np. w zespołach otępiennych czy nowotworach.

Stan narządu żucia a wybór sposobu żywienia (ograniczenia dietetyczne) – gerontostomatologia

Zależność jest wzajemna: stan uzębienia zależy od sposobu żywienia, zaś sposób żywienia warunkuje stan jamy ustnej – uzębienia i przyzębia. Problemy stomatologiczne należą do ważnych, choć niedocenianych powodów zaburzeń odżywiania i należą do jednego z obszarów działania gerontostomatologii, która kompleksowo zajmuje się problemami jamy ustnej osób starszych. Skupia ona w sobie dziedziny, takie jak stomatologia zachowawcza i chirurgia szczękowa, protetyka, paradontologia (problemy błon śluzowych i przyzębia) oraz ortodoncja (dysfunkcja układu stomatognatycznego – problemy stawowo-mięśniowe narządu żucia).

Przez całe życie człowieka na stan zdrowia jamy ustnej wpływa szereg czynników. I tak np. popularna próchnica (mająca początek w dzieciństwie), nieleczona prowadzi do utraty zębów i częściowego lub całkowitego bezzębia (nie mówiąc o konsekwencjach ogólnoustrojowych). Braki uzębienia, nieuzupełnione lub wadliwie zaprotezowanie, współistnieją zazwyczaj z chorobami przyzębia (dziąseł, śluzówek jamy ustnej – paradontoza), których przyczyny mają również charakter ogólnoustrojowy (np. wskutek diety eliminacyjnej – o czym w dalszej części). Zatem niepodważalną prawdą jest to, iż o stan jamy ustnej/uzębienia należy dbać od urodzenia (a nawet już podczas ciąży): najpierw o zęby mleczne, potem ostateczne, poprzez higienę jamy ustnej, higienę żywienia i regularne wizyty u stomatologa.

Wpływ sposobu żywienia na stan narządu żucia

Prócz dokonywanych indywidualnie własnych wyborów żywieniowych, braki pokarmowe wynikają niejednokrotnie z zalecanych przez lekarza restrykcji dietetycznych (dietoterapii) w przewlekłych chorobach układu pokarmowego, co negatywnie wpływa na stan jamy ustnej. I tak:

  • przewlekłe nieżyty jelit i żołądka, choroba wrzodowa, choroby jelit – wymagają diety z ograniczeniem surowych warzyw i owoców, ziaren zbóż, czego efektem jest niedobór witamin B, C, Fe, włókna roślinnego;
  • w przewlekłym zapaleniu wątroby, układu żółciowego, trzustki – powinna być stosowana dieta z ograniczeniem tłuszczów zwierzęcych, włókna roślinnego, co skutkuje niedoborem witamin B, C, Fe, włókna roślinnego, tłuszczów.

Konsekwencją błędów żywieniowych są również takie schorzenia metaboliczne jak: cukrzyca, osteoporoza, zmiany zwyrodnieniowo-degeneracyjne narządów. Podsumowując, konsekwencje dietoterapii – przy źle zbilansowanej diecie dla jamy ustnej mogą oznaczać:

  • niedobór włókna roślinnego – prowadzący do dysfunkcji aparatu żucia poprzez jego nieużywanie;
  • niedobór witamin z grupy B, zawartej w mięsie czerwonym, warzywach liściastych, otrębach zbożowych, wywołujący kątowe zapalenie warg, rumieniowe zapalenie języka, śluzówek, afty;
  • braki żelaza i kwasu foliowego oraz witaminy B12, skutkujące zespołem pieczenia jamy ustnej (BMS), a także suchością i zaburzeniami smaku.

Ze starzeniem się i starością wiążą się jednak postępujące, nieodwracalne zmiany, na które, mimo wiedzy i starań, mamy dość ograniczony wpływ. W okresie starości obserwujemy nasiloną tzw. niebakteryjną utratę twardych tkanek zęba. Przyczynia się do tego starcza osteopenia/osteoporoza, dotycząca także kości twarzoczaszki, zwiotczenie i zanik mięśni biorących udział w procesie żucia. Pojawiają się zmiany w układzie stomatognatycznym (inne warunki zwarciowo-zgryzowe: przodozgryz wywołujący zaburzone żucie, czyli pogorszenie funkcji tego narządu). Pogorszeniu ulega wygląd twarzy, a co za tym idzie – stan psychiczny seniora.

Wspomniana wyżej paradontoza prowadzi do utraty „zdrowych” zębów. Dodatkowo obserwujemy geriatryczne problemy, takie jak halitoza (nieprzyjemna woń z ust wskutek niewydolności wpustu żołądka), kserostomia (brak śliny, suchość), erozje pochodzenia egzogennego – pokarmowego (potrawy kwaśne tj. o pH < 5,5 – soki owocowe, wina, napoje gazowane, witamina C) i pochodzenia wewnętrznego (wymioty – bulimia, refluks żołądkowo-przełykowy).

Cywilizacja zabiła pierwotny instynkt jedzenia. Gdyby człowiek jadał dla zaspokojenia głodu, czyli dla utrzymania się przy życiu tylko to, co dyktuje mu jego ciało (również produkty jak najmniej przetworzone) i nie rekompensowałby jedzeniem niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych (zaburzenia psychosomatyczne, jedzenie ze stresu, frustracji), wówczas uniknąłby chorób zarówno z nadmiaru jedzenia („żarłoczności” – otyłość psychogenna), jak i głodu (anoreksja).

Z przedstawionych powyżej danych można wyprowadzić następujące rekomendacje:

  • poprawa funkcji żucia stanowi profilaktykę dla wielu schorzeń stomatologicznych i przyczynia się do utrzymania właściwych proporcji i napięć tkanek miękkich twarzoczaszki, poprawiając estetykę, ale również wpływa na funkcjonowanie całego organizmu (m.in. układ pokarmowy, odpornościowy);
  • heterogeniczność starzenia wymaga indywidualnego podejścia, empatii, współpracy, negocjowania zgodności między zaleceniami lekarza a ich realizacją przez pacjenta; stąd konieczna edukacja zdrowotna pacjenta i podnoszenie kompetencji komunikacyjnych lekarza;
  • opieka gerontostomatologiczna to nowoczesne kompleksowe leczenie odtwórcze (implantoprotetyka – protezy miodynamiczne, paradontologia);
  • niezbędna jest poprawa finansowania procedur gerontostomatologicznych (istnieje finansowanie raz na 5 lat protez ruchomych – całkowitych i częściowych);
  • konieczna jest rewaloryzacja emerytur do poziomu zapewniającego możliwość pokrycia wydatków również na żywienie;
  • niezbędne jest wsparcie w organizacji i realizacji żywienia – zarówno pomoc instytucjonalna (medyczna, społeczna), jak i ze strony rodziny, znajomych, sąsiadów oraz płatnych usługodawców czy wolontariuszy;
  • bezwzględnym wymogiem jest edukacja żywieniowa seniora i jego usługodawcy oraz higiena dentystyczna i znajomość epidemiologii schorzeń gerontostomatologicznych.
Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog
Ogólna ocena:
0
ilość ocen: 0

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.