Wybrane trudności psychologiczne w okresie starości

Osoby starsze to grupa najbardziej zróżnicowana wiekowo, zdrowotnie, społecznie i ekonomicznie, stąd też spektrum trudności psychologicznych, których doświadczają osoby starsze jest równie szerokie. Mimo tej różnorodności, można zauważyć wspólne tło wielu problemów – przyczynowo związane ze skutkami starzenia się w ujęciu biologicznym, jak i ze specyfiką tego okresu życia w ujęciu psychologii rozwojowej. (więcej…)

autorki: Izabela Cymer, Ewa Drop, Stowarzyszenie Syntonia 26.08.2020
FacebookTwitterEmail

Przystosowanie się do starości 

Konfrontacja ze starzeniem się swojego ciała i umysłu nie jest łatwa do udźwignięcia. Stopniowe obniżanie sprawności, zmniejszona zdolność do regeneracji i adaptacji, większa podatność na dysregulację organizmu to dla części osób sytuacja, w której uruchamiają zachowania wynikające z braku akceptacji tego etapu życia. Ukazuje się postawa obronna, czyli negowanie swoich ograniczeń i podejmowanie nadmiarowej aktywności, albo postawa wycofania, w której starsza osoba rezygnuje z zaangażowania, izoluje się, zrywa więzi. W konsekwencji doświadcza frustracji, poczucia osamotnienia i opuszczenia, odczuwa gorycz i niezadowolenie, co może prowadzić ją w kierunku depresji.

Sprawność poznawcza i poczucie własnej wartości

Trudności neuropsychologiczne tj. osłabienie pamięci, spowolnienie tempa przetwarzania informacji, słabszy refleks i podzielność uwagi, nawet jeśli są symptomami naturalnego procesu starzenia się, stanowią dla wielu seniorów bardzo dotkliwy problem. Z jednej strony jest to obawa przed rozwojem demencji, a z drugiej strony, mniejsza sprawność intelektualna staje się powodem wstydu i negatywnie wpływa na ogólną samoocenę.

Podtrzymaniu poczucia własnej wartości nie sprzyja także współczesne tempo zmian technicznych i technologicznych. Wiedza i doświadczenie, którymi dysponują osoby starsze dezaktualizuje się z dnia na dzień. Obniża się również ich pozycja społeczna i status ekonomiczny.

Tymczasem osoby starsze są bardzo czułe na wszelkie przejawy braku akceptacji, głęboko przeżywają brak szacunku i empatii. Chociaż chcą czuć się potrzebne, pomocne, ważne, zaczynają postrzegać siebie tak, jak są traktowane przez otoczenie – minimalizują swoje potrzeby i stają się niewidzialne.

Potrzeba bezpieczeństwa i lęk przed śmiercią

Problemy zdrowotne i jednoczesne próby dotrzymania kroku dzisiejszym realiom, za którymi coraz trudniej nadążyć powodują, że seniorzy nie czują się bezpiecznie w takich warunkach. Świadomość niedostosowania w połączeniu z niepokojem związanym z kondycją psychofizyczną i zagrożeniem dla samodzielności, a przede wszystkim lęk przed zbliżającą się śmiercią, z czasem przybierają na sile. Pogorszenie zdrowia oraz pojawienie się stanów nerwicowych, lękowych czy depresyjnych nieuchronnie wiedzie do wycofania się z życia. Tak więc osoby w podeszłym wieku instynktownie dążą do tego, co pozwala im poczuć się pewniej – trwają przy swoich przyzwyczajeniach i wracają wspomnieniami do znanej, chociaż nie zawsze pomyślnej, przeszłości.

Osamotnienie 

Starości często towarzyszy rozluźnienie więzi społecznych i doświadczenie opuszczenia. Dorosłe dzieci oddalają się fizycznie i emocjonalnie, słabną kontakty z dawnymi kolegami, odchodzą równolatkowie. Nierzadko dołącza się także śmierć współmałżonka czy innej bliskiej osoby. Poczucie straty obejmuje wiele poziomów dotychczasowego życia. Takie trudne wydarzenia mogą być dotkliwym źródłem stresu, z którym osoby starsze radzą sobie znacznie gorzej ze względu na mniejsze rezerwy sił do zmagania się z nowymi wyzwaniami.

Trudne wspomnienia

Wraz ze starzeniem się, coraz trudniej jest nam znaleźć ulgę, oddalić smutek, zatrzymać rozpacz czy lęk, a także niekiedy przeciwstawić się natrętnym i bolesnym wspomnieniom. Uporczywie powracające obrazy połączone z analizą wydarzeń z przeszłości, w dłuższej perspektywie, mogą prowadzić do powstawania zaburzeń psychicznych i konieczności stałej obecności drugiej osoby.

Kryzys egzystencjalny

Według Erika Eriksona tzw. zadaniem rozwojowym okresu starzenia się jest  “pozytywne” przezwyciężenie konfliktu: integracja vs rozpacz. Starość jako etap refleksji jest czasem bilansu życia, doświadczania poczucia utraty sensu dalszego istnienia. Pojawia się rozpacz i żal związany z tym, co się utraciło i czego nie uda się odzyskać oraz wzmożony lęk przed kresem egzystencji. Dla niektórych osób znoszenie tego bólu psychicznego jest bardzo trudne i grozi utratą energii życiowej.

Jeśli jednak dana osoba posiada na tyle silną gotowość i determinację by przezwyciężyć kryzys, doświadczy najpewniej odkrycia dalszego, czasem nowego sensu życia, stanie się bardziej pogodna i spokojna.

Mniejsze trudności psychologiczne, związane z pogodzeniem się ze starością mają osoby, których rozrachunek z życiem jest pozytywny. Takie pomyślne rozliczenie pomaga zredukować napięcie i obawy przed tym, co niesie przyszłość. Łatwiej podjąć działania kompensacyjne, które będą pozytywnie oddziaływać na jakość dalszego życia.

Emocje, uczucia i depresja

Objawem kryzysu rozwojowego (integracja vs rozpacz) mogą być symptomy typowe dla depresji. Utraty bliskich, pogarszające się zdrowie, brak poczucia sensu życia, przykre retrospekcje, poczucie bycia niepotrzebnym, niepokój, lęk, samotność to czynniki, które prowadzą do kryzysów psychicznych. Niestety, niejednokrotnie objawy takie jak: zmęczenie, przygnębienie, apatia, spowolnienie, zaburzenia łaknienia czy ból przypisywane są głównie procesowi starzenia się i współistniejącym chorobom somatycznym. W związku z tym wiele osób starszych nie uzyskuje właściwej diagnozy i pozostaje bez pomocy farmakologicznej i psychologicznej.

Warto przypomnieć, że pokolenie senioralne dorastało w czasach i środowisku, w którym na ogół ani nie było przestrzeni, ani nie istniał model wychowawczy, który mógłby zachęcać do okazywania uczuć i rozmów na ten temat. Przeciwnie, okazywanie emocji było dowodem słabości. W konsekwencji osoby starsze z trudnością rozpoznają i adekwatnie nazywają swoje stany psychiczne. Dlatego ważne jest, abyśmy brali na siebie ciężar odzwierciedlania ich emocji w sposób, który będzie pomocny w odzyskaniu równowagi i spokoju.

 


Literatura:

Bernadetta Łacheta, Człowiek chory i umierający. Możliwości wsparcia i formy pomocy, red. J. Stala, Kraków 2014, Wydawnictwo Naukowe UPJPII, s. 265–278.

Problemy psychologiczne osób w okresie starości. Cz. I. Najważniejsze wyzwania i trudności, Dorota Zawadzka, Magdalena Stalmach, Hygeia Public Health 2015, 50(2): 298-304.

Problemy psychologiczne osób w okresie starości. Cz. II. Najważniejsze wyzwania i trudności, Dorota Zawadzka, Magdalena Stalmach, Hygeia Public Health 2015, 50(2): 305-313.

Rozumienie w starości. Krystyna Łangowska-Marcinowska, Zdzisław Markiewicz, 2014.

autorki: Izabela Cymer, Ewa Drop, Stowarzyszenie Syntonia
Ogólna ocena:
0
ilość ocen: 0

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.