Wzrok – problem osób starszych

Zazwyczaj „widzenie” wiążemy z narządem wzroku, jakim jest oko, jednak za sprawność tego procesu, oprócz gałki ocznej, odpowiedzialne są również nerw wzrokowy oraz mózg (pole wzrokowe w korze mózgowej). Zakłócenie funkcjonowania któregoś z tych ogniw upośledza widzenie. Należy odróżnić „fizjologiczne” – a więc związane ze starzeniem się – pogorszenie widzenia od niekiedy typowych dla podeszłego wieku schorzeń, które wymagają leczenia. (więcej…)

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog 11.09.2019
FacebookTwitterGoogle+Email

Fizjologiczne zmiany wynikające ze starzenia się to:

  • nadwzroczność starcza: maleje elastyczność soczewki oka, a zatem zdolność do akomodacji (zmiany kształtu soczewki zależnie od oddalenia obserwowanego przedmiotu) z 10 D (dioptrii) w młodości do 0,75 D w starości;
  • sztywność źrenicy: pojawia się zbyt wolna adaptacja do zmiany jasności obiektu, obserwujemy 200-krotne jej zmniejszenie u 80-latka w porównaniu z 20-latkiem;
  • zespół suchego oka: suchość spojówek z powodu zmniejszenia produkcji łez (lizozym), co skutkuje gorszym oczyszczaniem worka spojówkowego z zanieczyszczeń mechanicznych (pyły) i biologicznych (drobnoustroje);
  • zmiany dotyczące powiek: ich istotą jest zmniejszenie elastyczności brzegów powiek (mięśni okrężnych, skóry) powodujące nieszczelność worka spojówkowego podczas zamknięcia powiek, z wyciekiem łez, stałą ekspozycją na światło i zanieczyszczenia;
  • malejąca dyskryminacja barw: słabsze rozróżnianie odcieni kolorów (w ciągu całego życia gorsze u płci męskiej).

Od zmian bezpośrednio wynikających z procesu starzenia należy odróżnić choroby oka, wymagające diagnozy i leczenia. Należą do nich:

Zaćma – choroba, której istotą jest zmętnienie soczewki, zazwyczaj narastające wraz z procesem starzenia się organizmu. Objawem początkowym jest pogorszenie ostrości oglądanych obiektów, końcowym – jedynie zachowane poczucie światła. Przyczyn przyspieszających ten stan jest wiele: ekspozycja na nadmierne promieniowanie widzialne i cieplne, schorzenia metaboliczne, czynnik genetyczny. Zaćma (izolowana, przy braku innych uszkodzeń narządu wzroku) jest chorobą, która jest całkowicie wyleczalna poprzez zabieg operacyjny wymiany soczewki, wykonany stosunkowo wcześnie tzn. przy jeszcze nie całkowicie zmętniałej soczewce (tzw. zaćma niedojrzała). Efekty są zazwyczaj doskonałe z pełnym przywróceniem ostrości widzenia. Problemem są ograniczenia – limity liczby wykonywanych zabiegów refundowanych przez NFZ, co prowadzi niejednokrotnie do długiego oczekiwania na zabieg i pogarszanie się jakości życia.

Jaskra – zaburzenie krążenia płynu wewnątrzgałkowego jest przyczyną nadmiernego ciśnienia wewnątrzgałkowego z wtórnym uszkodzeniem – zanikiem struktur nerwu wzrokowego. Rodzaje jaskry (z zamkniętym lub otwartym kątem) charakteryzują się zróżnicowanymi objawami, takimi jak: ostre bóle oka, zachwiania równowagi, wymioty. Objawy mogą postępować szybko i grozić utratą wzroku lub następować wolno i niepostrzeżenie, ale prowadzą do tego samemu efektu końcowego. Leczenie zachowawcze (systematyczna aplikacja leku do worka spojówkowego) lub zabieg mikrookulistyczny – zwykle uwieńczone są sukcesem i ratują wzrok. Dlatego niezbędnym elementem systematycznej profilaktycznej opieki okulistycznej jest pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Retinopatia, makulopatia – choroby siatkówki i plamki żółtej.

Niestety, choroby nerwu wzrokowego czy neuronów pola wzrokowego w korze mózgowej są obecnie trudne lub niemożliwe do wyleczenia. Schorzenia siatkówki (retiny), czyli końcowych elementów nerwu wzrokowego w gałce ocznej, będących receptorami światła i kolorów, są wtórnym efektem uszkodzenia błony naczyniowej dna oka (mikrotętniczki, żyłki), od której zależne jest zaopatrywanie siatkówki w tlen i glukozę. Uszkodzenia naczyń występują w takich zaburzeniach metabolicznych jak cukrzyca, nadciśnienie, dyslipidemia – ostatecznie miażdżyca. Dlatego retinopatia jest elementem wielochorobowości, a pacjent okulistyczny jest pacjentem internisty, diabetologa, hypertenzjologa, geriatry i jego leczenie nie skupia się wyłącznie na oku. Wymaga precyzyjnego wyrównywania licznych zaburzeń metabolizmu ustrojowego. Obecnie miejscowe leczenie laserem polega na naprawie uszkodzeń naczyń należących do błony naczyniowej dna oka, a efekty nie zawsze są zgodne z oczekiwaniem.

Trzeci element „łańcucha” procesu widzenia, czyli neurony kory wzrokowej mózgu mogą ulec ogniskowemu zniszczeniu w schorzeniach naczyń mózgowych np. w nadciśnieniu tętniczym, miażdżycy (lokalne udary niedokrwienne lub krwotoczne). I tu na pojawiające się pogorszenie widzenia lub ślepotę nie znamy sposobu leczenia. Możemy jedynie starać się zapobiegać kolejnym nawrotom takich epizodów.

Męty w ciele szklistym, objawiają się ciemnymi punktami krążącymi w polu widzenia podczas ruchów gałki ocznej, co stanowi pewien dyskomfort. Można uznać je jako nieistotne dla procesu widzenia, po wykluczeniu przez okulistę ewentualnej chorobowej ich przyczyny.

Ogólny stan zdrowia a problemy ze wzrokiem

Jak wspomniano powyżej, schorzenia ogólnoustrojowe, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hyperlipidemia, miażdżyca, zaburzenia krzepnięcia, choroby reumatyczne, niektóre przyjmowane leki, przewlekłe niedobory żywieniowe, mogą  prowadzić do uszkodzenia narządu wzroku, do pogorszenia widzenia, a nawet ślepoty. Oko jest bowiem odzwierciedleniem stanu ogólnego organizmu.

Profilaktyka prozdrowotna a wzrok

Dbałość o narząd wzroku czy o widzenie ogólnie, to troska o zdrowie całego organizmu przez całe życie. Realizowanie zdrowego stylu życia, a więc prozdrowotna dieta z uwzględnieniem witamin (A, E, C), celowa aktywność fizyczna, przestrzeganie zasad BHP, wykonywanie badań profilaktycznych również narządu wzroku, dobór odpowiednich okularów (z filtrem), ograniczanie ekspozycji na promieniowanie ekranów nowych urządzeń (komputerów, telefonów komórkowych) – może ustrzec nas przed pogarszaniem się widzenia, a ostatecznie przed utratą wzroku.

Badanie okulistyczne odgrywa istotną rolę w profilaktyce chorób narządu wzroku (badania okresowe), a w przypadku zaistnienia schorzenia – monitorowanej (zindywidualizowanej) terapii. Pierwszy raz badaniu zostaje poddane dziecko w wieku szkolnym, dla oceny ostrości widzenia (tablice Snellena) i jeśli nie stwierdzono odchyleń od normy, badanie to jest ponawiane w ramach tzw. badań bilansowych co 2 lata (przez higienistkę szkolną). W związku z korzystaniem przez dzieci/młodzież z rozmaitych ekranów (telefon komórkowy, tablet, laptop, telewizor) przez nadmierną ilość godzin na dobę, wzrok ulega pogorszeniu, co nie zawsze jest rozpoznawane odpowiednio wcześnie i leczone (zaopatrywane optycznie). Sytuacja ulega pogorszeniu w dorosłym życiu, często w związku z wykonywaniem pracy zawodowej. Dodatkowym czynnikiem uszkadzającym wzrok jest niekontrolowana ekspozycja na światło słoneczne i brak lub nieodpowiednie (bez filtrów) okulary przeciwsłoneczne.

Jak należy dbać o wzrok?

Okresowa kontrola okulistyczna obejmuje nie tylko badanie ostrości wzroku, lecz również ocenę elementów anatomicznych gałki ocznej jak rogówka, soczewka, ciało szkliste, elementy nerwu wzrokowego (dno oka), ciśnienie śródgałkowe. Prócz tradycyjnego wziernika współczesna diagnostyka okulistyczna korzysta ze zdobyczy optometrii – skomplikowanych urządzeń, pozwalających na precyzyjną ocenę stanu oka. Dopiero po precyzyjnym badaniu przez lekarza okulistę (optometrę) i ustaleniu rozpoznania albo kontynuowania działań profilaktycznych lub leczniczych, pacjent z receptą może udać się do optyka celem wykonania odpowiednich okularów. Zatem kupowanie „jakichś” szkieł w markecie czy na stacji benzynowej jest działaniem wadliwym, mogącym skutkować pogłębiającym się uszkodzeniem oka.

Również w dorosłym życiu profilaktyczne lub kontrolne badania okulistyczne powinny być systematycznie ponawiane celem optymalnego dostosowania parametrów szkieł do indywidualnych potrzeb oka, ale także dostosowania oprawek do zmieniających się potrzeb człowieka w miarę upływu lat życia. Jeśli wzrok ma nam służyć przez całe życie – należy o niego dbać i otoczyć go pieczołowitą opieką.

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog
Ogólna ocena:
0
ilość ocen: 0

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.