Zaparcia – „urok” starości?

Zaparcia należą do tzw. wielkich problemów geriatrycznych, czyli występujących często i o przebiegu typowym dla osób w podeszłym wieku. Choć trzeba również przyznać, że cierpi z ich powodu wiele osób młodszych, co złożyć można na karb współczesnego stylu życia. (więcej…)

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog 15.05.2019
FacebookTwitterGoogle+Email

Przyczyny zaparć

Zaparcia wynikają ze zmian związanych z fizjologicznym starzeniem się organizmu (również z obecnych lub przebytych chorób) lub mogą być konsekwencją niewłaściwego sposobu żywienia. Procesy starzenia prowadzą do osłabienia czynności motorycznej przewodu pokarmowego (mięśni ścian jelit), co pociąga za sobą wolniejsze przechodzenie miazgi pokarmowej, a dalej masy kałowej w kierunku odbytu. Ponadto masa kałowa bywa odwodniona, zbita (kamienie kałowe!) – wskutek małej ilości płynów wypijanych przez seniorów, z powodu fizjologicznego braku pragnienia oraz niewielkiej ilości surowych warzyw i owoców w diecie. Problemy stomatologiczne czy protetyczne eliminują ze składu posiłków twardsze potrawy wymagające gryzienia. Starcze zaniki mięśni ściany brzucha osłabiają tzw. tłocznię brzuszną, niezbędną podczas wypierania stolca. Również niektóre leki działają zapierająco (moczopędne, antydepresyjne).

Profilaktyka zaparć

Odpowiednia dieta ma na celu nie tylko stymulację czynność motoryczną jelit, ale również zagwarantować właściwą konsystencję stolca. Jako prebiotyk jest również warunkiem rozwoju przyjaznej flory jelitowej bakteryjnej tzw. mikrobiomu.

Płyny powinny być wypijane w ilości 2 litrów na dobę. I chodzi tu o tzw. płyny obojętne: niedosładzane soki czy przeciery owocowe i warzywne, herbatki ziołowe, herbaty zielone oraz wodę mineralną niegazowaną (lub lekko gazowaną). Pamiętajmy o tym, że mocna czarna herbata i kawa naturalna („sypana”) powodują efekt zapierający. Płyny powinny być dostarczane organizmowi regularnie, w krótkich odstępach czasu i w małych porcjach (po ½ szklanki), ale nie bezpośrednio po obfitych posiłkach i najpóźniej na 2-3 godziny przed snem.

Warzywa i owoce powinny być spożywane w co najmniej 5 porcjach po 100 g na dobę, w postaci dostosowanej do możliwości seniora, a więc jeśli nie ugotowane, to rozdrobnione, przetarte, zmiksowane. Mimo wartości odżywczej, warzywa strączkowe i kapustne mogą dawać niepożądane efekty wzdęć, bólów brzucha i wiatrów, stąd należy ograniczyć ich spożycie lub wybierać takie, jak fasolka szparagowa czy różne odmiany sałaty.

Produkty zbożowe z niskiego przemiału (razowe – chleb, makarony, ciastka) są cennym produktem odżywczym, bogatym we włókno roślinne, składniki mineralne i witaminy. Odpowiedni wybór takiego pieczywa pozwoli na dobrą tolerancję pokarmu.

Jak leczyć zaparcia?

Leczenie zaparć jest „sztuką” opartą na środkach żywieniowych (dietoterapia, o której była mowa powyżej) oraz na farmaceutykach. Obowiązuje kanoniczna zasada rozpoczynania od leków o działaniu najłagodniejszym, w najmniejszych skutecznych dawkach oraz w przypadku braku skuteczności – wolna wymiana leku na potencjalnie skuteczniejszy.

Dobór leku powinien być spersonalizowany w zależności od oczekiwanego czy uzyskanego skutku. Ważna jest również postać zastosowanego leku przeczyszczającego: doustna (płyn, tabletki), czopki, wlewy rektalne. Problemem jest oczyszczenie seniora cierpiącego na przewlekłe zaparcia, często z kamieniami kałowymi, zalegającymi niejednokrotnie wiele lat w jelitach. Tabletka doustna nie uruchomi tych zdeponowanych mas, a wlew lub czopek, przy często współistniejącym niewydolnym zwieraczu odbytu, nie doprowadzi do skutecznego pełnego wypróżnienia. Metodą ostateczną jest mechaniczne (ręczne – przez pielęgniarkę) wydobycie mas kałowych, znajdujących się w odbytnicy, z koniecznością wielokrotnego powtarzania tej czynności. Należy też pamiętać, że choroby (np. niedoczynność tarczycy) lub liczne, przyjmowane przez seniora leki mogą wywierać efekt zapierający.

Do wskazówek żywieniowych należy dołączyć wzmożenie aktywności fizycznej, odpowiednie do możliwości osoby starszej, często cierpiącej na niewydolność krążeniowo-oddechową.

Zaparcia to szczyt góry lodowej wielorakich problemów zdrowotnych seniora, które powinny być rozpatrywane i leczone interdyscyplinarnie. Sama tabletka nie załatwi tej wstydliwej przypadłości.

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog
Ogólna ocena:
0
ilość ocen: 0

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.