Zawroty głowy i upadki – problem niedoceniony

Czy Pani/Pan upada? Jak często, w jakich okolicznościach? Czy znana jest przyczyna upadku czy też brak uchwytnego powodu? – takie fundamentalne pytania powinien pacjentowi zadać nie tylko lekarz pierwszego kontaktu, ale także konsultujący specjalista. (więcej…)

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog 11.03.2019
FacebookTwitterGoogle+Email

Bowiem fakt „upadania” często nie jest ani oczywisty dla lekarza, ani ujawniany przez pacjenta. Częstość upadków wraz z wiekiem wzrasta, a konsekwencją bywają dramatyczne zdarzenia chorobowe, zgodnie z przebiegiem tzw. kaskady geriatrycznej. Zostaje uruchomiony ciąg przyczynowo-skutkowy zaburzeń, prowadzących od pozornie banalnego upadku do śmierci.

Przyczyny upadków w okresie starości bywają różnorodne i często ze sobą współistnieją. W licznych doniesieniach na ten temat podkreśla się dominującą rolę czynników środowiskowych, takich jak nierówne podłoże (schodki), ruchome dywaniki, niedoświetlone pomieszczenia, meble utrudniające przemieszczanie się (również ze sprzętem, jak kule, balkoniki).

Organizm osoby starzejącej się w sposób pomyślny („fizjologiczny”) również charakteryzuje się nieco gorszym utrzymywaniem równowagi posturalnej – większą chwiejnością – a zatem skłonnością do upadków. Składa się na to mniejsza sprawność mechanizmów odpowiedzialnych za równowagę (mięśnie antygrawitacyjne, układ przedsionkowy, móżdżek, wzrok, skłonność do hipotonii ortostatycznej, czyli spadku ciśnienia tętniczego krwi po pionizacji, jako przejaw neuropatii autonomicznej). U większości seniorów współistnieją liczne schorzenia, generujące zawroty głowy. Są to zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, powodujące konflikt z tętnicami szyjnymi i kręgowo-podstawnymi, z towarzyszącymi zaburzeniami w dogłowowym przepływie krwi i ukrwieniu struktur nerwowych. Choroby serca i naczyń, problemy neurologiczne, efekty polekowe, wahania poziomu cukru we krwi – występujące samodzielnie lub współistniejące sobą – to kolejne najczęstsze czynniki ryzyka zawrotów głowy i upadków. Zatem etiologia (przyczyna) problemu jest złożona.

Wśród przyczyn neurologicznych zaburzeń motoryczności i upadków, niedocenionych i zbyt późno diagnozowanych, są łagodne objawy choroby Parkinsona (Screening Mild PS), takie jak: wolniejszy chód, upadki, zaburzenia snu, węchu, depresja, hypotensja, zaburzenia uczenia się. Przyczyną jest łagodny ubytek dopaminy (rzędu 10% na 10 lat życia).

Testy, czyli proste narzędzia, które mogą być wykorzystywane przez diagnozującego lekarza pierwszego kontaktu, neurologa, rehabilitanta to:

  1. MiniCog (powtarzanie trzech wyrazów dwukrotnie; test z zegarem);
  2. test sprawności ręki (naprzemienne „pukanie” w dwa oddzielne punkty przez 30 sekund) lub/i test sprawności nóg (ocena chodu „Up and Go”, test „stepowania” – w miejscu);
  3. anonimowy test psychologiczny;
  4. test z dopaminą (badanie specjalistyczne).

Postawienie rozpoznania i wdrożenie leczenia poprawia stan pacjenta i jakość jego życia. Powszechnym problemem w wieku senioralnym jest zmniejszenie masy mięśniowej (sarkopenia) wskutek ograniczenia aktywności fizycznej („fotelowy” styl życia) oraz zmniejszenie masy kostnej (osteopenia i osteoporoza), określane łączne jako sarkoporoza. Objawy te charakteryzują tzw. kruchą starość (frail elderly), inaczej zespół słabości. Seniorzy ci cierpią powszechnie na niedożywienie białkowo-energetyczne (PEU), co oznacza, że w ich diecie kalorie pozyskiwane z produktów białkowych są niewystarczające, co skutkuje niedobiałczeniem organizmu, z wszelkimi następstwami chorobowymi. A więc styl życia – sposób żywienia i nasilenie aktywności fizycznej, ściśle warunkuje poziom sprawności, a zatem możliwość wykonywania codziennych czynności samoobsługowych. Zapobiega niesprawności i wtórnej niesamodzielności, wymagającej wsparcia, pomocy, opieki, generującej koszty.

Problem zwiększonej chwiejności, zawrotów głowy i upadków, nazywany też wielkim problemem geriatrycznym, ze względu na powszechność i daleko idące konsekwencje pod postacią wspomnianej kaskady schorzeń i ostatecznie krótszego oczekiwanego czasu trwania życia, jest istotny nie tylko ze względu na wczesne rozpoznanie, ale wdrożenie działań: profilaktycznych (edukacja nt. czynników ryzyka, aranżacja środowiska bez barier), jak również szerszego zastosowania holistycznie rozumianej rehabilitacji (nauka bezpiecznego poruszania się – chodu, zmiany pozycji ciała – pionizacji), kinezyterapii (w prewencji I-, II- i III-rzędowej).

Niedocenioną potrzebą jest niezbędne wsparcie psychologiczne w walce z lękiem przed upadkami, który prowadzi do wycofania z wszelkiej aktywności i rozwoju „syndromu seniora zamkniętego w domu”.

Jeśli jest Pan/Pani opiekunem osoby starszej należy pamiętać o tym, że:

  • Upadki są częstym problemem osób w wieku starszym;
  • Ich przyczyny mogą być różne, zazwyczaj jest wiele współistniejących;
  • Często przyczyną upadku jest niedostosowanie warunków środowiska życia osoby starszej;
  • Ważnymi elementami w profilaktyce upadków są edukacja osób starszych i ich opiekunów oraz działania zapobiegające postępowi niepełnosprawności.

 

Dr n. med. J. Twardowska-Rajewska – geriatra, gerontolog
Ogólna ocena:
5
ilość ocen: 3

Komentarze

0

Podobne artykuły

Pobierz bezpłatny Poradnik dla Rodzin i Opiekunów Seniorów

Książka dedykowana jest wszystkim tym, którzy chcą zgłębić swoją wiedzę na temat opieki i wsparcia seniorów w codziennym życiu. Publikacja jest bezpłatna i zawiera praktyczne informacje dotyczące procesów starzenia, chorób związanych z wiekiem, opieki, rehabilitacji i pomocy socjalnej.